Để giúp độc giả hiểu thêm những nguy cơ trong phẫu thuật, chúng tôi xin giới thiệu bài viết của PGS.TS. Trần Trung Dũng - Phó Giám đốc BVĐK Xanh Pôn, Giảng viên Bộ môn Ngoại (Đại học Y Hà Nội) nhằm giúp độc giả hiểu thêm về những nguy biến có thể xảy ra trong quá trình phẫu thuật.

Khi dự định thực hành phẫu thuật, vấn đề người bệnh cũng như người thân bệnh nhân quan hoài lớn nhất và gần như độc nhất vô nhị là kết quả rốt cuộc của quá trình giải phẫu. Tuy nhiên, một trong những vấn đề rất quan trọng mà người nhà bệnh nhân cũng như bệnh nhân cần quan tâm, hiểu rõ và tinh thần được - đó là các nguy cơ có thể xảy ra trong và sau quá trình giải phẫu.

Các nguy cơ này do nhiều nguyên tố khác nhau, chủ quan, khách quan nhưng đều để lại những hậu quả mặc cả bệnh nhân và viên chức y tế đều không mong muốn. Không có bất kỳ phẫu thuật nào mà không có nguy cơ, tuy nhiên, việc hiểu rõ các nguy cơ giúp cho người bệnh được chọn lọc minh mẫn: giải phẫu để cải thiện chất lượng cuộc sống hay chấp nhận tình trạng hiện tại để tránh các nguy cơ có thể xảy ra. Một số trường hợp khác, khi được bác sĩ thông tin về các nguy cơ có thể xảy ra, một số bệnh nhân không hiểu rõ, sẽ e ngại, lo âu và thỉnh thoảng khước từ việc giải phẫu, làm mất đi thời cơ cải thiện chất lượng cuộc sống của mình. Điều quan trọng nhất là người nhà cũng như bệnh nhân cần nắm chắc, hiểu rõ các nguy cơ trong và sau giải phẫu có thể gặp phải là:

1. Các nguy cơ và biến chứng do gây mê hồi sức

Quá trình giải phẫu đòi hỏi sự dự và phối hợp chặt đẹp của gây mê hồi sức. Tùy theo đề nghị của cuộc giải phẫu mà bác sĩ gây mê có thể thực hiện 2 loại gây mê căn bản: gây tê vùng và gây mê toàn thân. Đối với gây mê toàn thân, thầy thuốc gây mê phải kiểm soát và chỉ huy gần như hoàn toàn vấn đề hô hấp và tuần hoàn của bệnh nhân để đảm bảo yêu cầu cho phẫu thuật. Đối với gây tê vùng, có thể chỉ cần làm giảm đau đủ mức độ cấp thiết để bệnh nhân hết đau, có thể thực hành được giải phẫu.

Trong quá trình phẫu thuật, các nguy cơ chiếm tỷ lệ rất nhỏ nhưng có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

2. Nguy cơ chảy máu

Nguy cơ chảy máu là nguy cơ túc trực của quờ các loại giải phẫu. Nguy cơ này nếu xảy ra, có thể đòi hỏi phải thực hiện phẫu thuật lại để cầm máu hoặc là truyền máu nếu cấp thiết. Việc chảy máu sau phẫu thuật có thể do rất nhiều căn nguyên: quá trình đông máu của bệnh nhân kém, sự bong cục máu đông sau phẫu thuật do bệnh nhân cử động mạnh, có thể thương tổn các huyết mạch trước hoặc trong phẫu thuật mà trong khi giải phẫu, do những điều kiện khách quan mà bệnh nhân không phát hiện ra…

Nếu xảy ra chảy máu sau mổ, việc mổ lại để cầm máu có thể được đặt ra, bệnh nhân cần tuân thủ chém các đề nghị về chuyên môn của thầy thuốc mới có thể có được kết quả tốt nhất.

3. Nguy cơ hình thành cục máu đông

Huyết khối tĩnh mạch sâu là một nguy cơ sau phẫu thuật, đặc biệt, nguy cơ này có thể dẫn đến tử vong nếu cục huyết khối rời ra khỏi lòng mạch, trôi vào hệ thống huyết mạch quan trọng của tim và phổi.

Nguy cơ hình thành cục máu đông là nguy cơ trực cho cả thảy các bệnh nhân nằm lâu chứ không chỉ các bệnh nhân phẫu thuật. Tuy nhiên, giải phẫu là nguyên tố thuận tiện làm cho bệnh nhân nằm lâu, do đó, bệnh nhân cần tinh thần rất rõ điều này trước khi dự quá trình giải phẫu để có thể hiểu rõ vai trò cốt và quan trọng của mình trong việc ngăn chặn nguy cơ hình thành cục máu đông sau giải phẫu. Ngăn ngừa nguy cơ này đòi hỏi sự phối hợp của bệnh nhân và bác sĩ, trong đó, bệnh nhân đóng vai trò trung tâm. Đối với những giải phẫu có nguy cơ, bác sĩ sẽ chủ động bổ sung thêm thuốc điều trị để ngăn ngừa nguy cơ hình thành cục máu đông trong lòng mạch.

Huyết khối tĩnh mạch sâu là một nguy cơ và là một tình trạng nên chủ động phòng bệnh chứ không nên ỷ lại vào việc điều trị. Nếu xảy ra tình trạng này, việc điều trị cũng khôn xiết khó khăn và phí cũng rất tốn kém.

4. Nguy cơ tử vong

Mọi phẫu thuật đều có nguy cơ tử vong, dù rằng nguy cơ này có thể nhỏ. Quá trình giải phẫu phải dùng thuốc và các biện pháp can thiệp điều trị, toàn bộ các biện pháp này đều có nguy cơ và nặng nề nhất là dẫn đến tử vong. Những phẫu thuật lớn, nặng nề như giải phẫu tim mạch, não, nguy cơ tử vong là đương nhiên nhưng những giải phẫu nhỏ như: cắt amiđan, cắt mộng thịt của mắt… cũng thường trực nguy cơ này mặc dầu rất nhỏ.

5. Khó thở sau phẫu thuật

Đối với những phẫu thuật đòi hỏi việc gây mê toàn thân, nguy cơ khó thở và khó khăn trong việc bỏ máy thở là một trong những nguy cơ có thể gặp. Một số bệnh nhân có thể phải thở máy lâu hơn, một số bệnh nhân có thể phải thực hiện việc phục hồi chức năng đồng thời với việc cai máy thở. Những bệnh nhân có thể gặp những nguy cơ này thường là những bệnh nhân có nguy cơ kinh niên về bệnh lý hô hấp và tim mạch.

6. Nhiễm khuẩn sau mổ

Mọi cuộc phẫu thuật đều đòi hỏi phải phá vỡ hàng rào bảo vệ của thân, trong đó lớn nhất là da. Đây là nhịp rất tốt để vi khuẩn xâm nhập. Quá trình giải phẫu được thực hiện trong điều kiện vô khuẩn, tuy nhiên, theo xem thì không thể có sự khử trùng tuyệt đối, do đó, nguy cơ nhiễm khuẩn vẫn có thể xảy ra.

7. Chấn thương trong quá trình giải phẫu

Trong quá trình thực hành phẫu thuật, vì những điều kiện khách quan mà có thể xảy ra những chấn thương khác trong phẫu thuật như: cắt ruột thừa bị thủng ruột, cắt tử cung phạm phải niệu quản, phối hợp xương phạm phải huyết quản... Những tổn thương này có thể được phát hiện và xử lý ngay nhưng cũng có thể sau thi bang lai a1 giải phẫu mới phát hiện ra. Khi phát hiện xảy ra sự cố, việc can thiệp lại có thể được đặt ra và thực hiện ngay.

8. Liệt sau giải phẫu

Một trong những biến chứng ít gặp nhưng rất nặng nề có thể xảy ra là liệt tâm thần sau phẫu thuật. Việc này thường gặp hơn ở các phẫu thuật não và tủy sống, tiếp theo là các giải phẫu chi như kết hợp xương, phẫu thuật khớp… Các phẫu thuật này có dùng garô để giảm thiểu sự chảy máu, tuy nhiên, do sự mẫn cảm của tâm thần ngoại vi của từng bệnh nhân có thể dẫn đến liệt tâm thần. nguyên cớ của liệt tâm thần trong các trường hợp này là do tổ chức thần kinh bị thiếu máu nuôi. Về cơ bản, liệt này có thể phục hồi nhưng vẫn có tỷ lệ không hồi phục thần kinh sau mổ. Một số trường hợp có thể cải thiện chức năng bằng các phẫu thuật chỉnh hình chuyển gân, một số trường hợp khác thì khó khăn hơn.

9. Kết quả giải phẫu không được như mong muốn

Kết quả giải phẫu không được như mong muốn là điều mặc cả phẫu thuật viên và bệnh nhân đều không mong muốn. Trong một số trường hợp, dù rằng tất mọi biện pháp điều trị đều tốt và chuẩn nhưng kết quả giải phẫu vẫn không được như mong muốn. Điều này được giải thích do nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng như: vấn đề cơ địa, vấn đề kỹ thuật. Trong một số trường hợp, khi duyên do của kết quả kém sau giải phẫu được xác định, việc can thiệp giải phẫu lại có thể được đặt ra.

Như vậy, khi đứng trước sự chọn lựa phẫu thuật, phải hiểu rằng bệnh nhân phải ưng các nguy cơ của phẫu thuật và gây mê hồi sức. Các nguy cơ này có thể tỷ lệ rất nhỏ nhưng có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Tuy nhiên, điều quan yếu là nếu bệnh nhân quyết định chọn lựa phẫu thuật, vấn đề nên quan hoài trước tiên là có thực sự tin tức vào thầy thuốc phẫu thuật và êkíp thực hiện phẫu thuật cho hay chưa? Nếu bệnh nhân tin tức vào trình độ chuyên môn của êkíp sẽ thực hành giải phẫu cho thì có thể tin rằng họ sẽ làm toàn bộ những gì tốt nhất có thể để đạt được kết quả phẫu thuật tốt nhất và cuộc giải phẫu diễn ra được an toàn nhất.

PGS.TS. Trần Trung Dũng