H

ashtag #Metoo xuất hiện trên các trang mạng xã hội lớn mỗi ngày, kèm theo những câu chuyện đau thương mà nạn nhân (cốt yếu là đàn bà) bị phá rối dục tình (QRTD) ở môi trường làm việc.

Một người lên tiếng có thể không ai tin. Song khi hàng triệu người, trong đó có cả nhân vật nức danh và có ngôn ngữ, đồng lòng phá vỡ sự im lặng, QRTD không còn là vấn đề mẫn cảm, khó nói của riêng ai.

lặng im tức thị phần nào thỏa hiệp

Chiến dịch #Metoo tác động mạnh mẽ tới nhiều mặt của từng lớp nhiều nhà nước như Mỹ, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản. Hàng loạt "yêu râu xanh" là quan chức, chính trị gia, đạo diễn, diễn viên... phải trả giá bằng danh dự, sự nghiệp, thậm chí là mạng sống vì hành vi QRTD đồng nghiệp nữ.

Hashtag #Metoo cùng #ngưngimlặng xuất hiện nhiều trên mạng từng lớp Việt những ngày qua, khi một số nạn nhân bị QRTD nhận thấy đã tới lúc chẳng thể lặng im thêm.

Bảo - phóng viên một tờ báo ở Sài Gòn - là một trong những người trước nhất công khai chuyện bản thân nhiều lần bị cấp trên "gạ" ở cơ quan cũ. Nữ phóng viên cho Zing.vn hay chuyện bắt đầu cách đây 2 năm, khi cô mới vào nơi đó làm và chỉ kết thúc khi nghỉ việc cách đây một tháng.

san sớt của nữ phóng viên nhận được gần 5.500 biểu tượng cảm xúc, hơn 1.200 san sẻ cùng hàng trăm bình luận sau hơn một ngày. Ảnh chụp màn hình.

Bảo kể cô ngày ấy chỉ dám tỏ ra sợ hãi, giận dữ và chửi thề sau khi "yêu râu xanh" rời khỏi. Nữ phóng viên cầu cứu một người chị đồng nghiệp trong bế tắc.

Nỗi sợ bị người trong tòa soạn bàn tán, đồn thổi cặp kè sếp... quẩn quanh trong tâm khảm buộc Bảo chọn cách im lặng. Hai năm giấu kín sự thực giày vò Bảo trong cảm giác lỗi, tổn thương, thậm chí nghi ngờ chính mình khi không phản ứng lại những lời đùa quá đà của cấp trên.

Cũng bởi ngày ấy, không ai nói cho Bảo biết những lời như "Qua ngủ phòng anh đi cho tiết kiệm tiền", "Đi chơi với anh, đi anh làm cho hết mệt"... không phải dạng bông đùa vô duyên, "thiếu muối". Đó là hình thức quậy phá, bên cạnh hết thảy, gạ tình.

Một người bạn khuyên Bảo san sớt câu chuyện của mình như cách sao Hollywood hưởng ứng phong trào #Metoo. Nữ phóng viên chỉ ậm ừ cho qua chuyện, bởi hàng loạt nỗi sợ đã chiến thắng.

Bảo trong quá cố đã im lặng vì sợ. Ảnh chụp màn hình.

Cho đến khi nghe tin về một nữ hợp tác viên bị khuấy rối , Bảo cho rằng nếu lặng im một lần nữa chẳng khác nào thoả hiệp với thiếu sót. Bảo và các nữ đồng nghiệp rất có thể sẽ là nạn nhân tiếp theo.

Bảo hy vọng sau câu chuyện của mình, đồng nghiệp nào đó có đủ tiếng nói để kêu gọi liên hiệp nữ phóng viên hưởng ứng phong trào #Metoo, nếu từng bị QRTD ở toà soạn.

Không quét sạch được "yêu râu xanh", chí ít các nạn nhân cũng không im lặng. Môi trường làm việc nói chung cần giải quyết thỏa đáng, không bao che cho cái xấu. Đó là điều Bảo hướng đến khi quyết định lên tiếng.

Giống như Bảo, nhiều cô gái như Thanh, Khánh cũng dùng hashtag #Metoo, #ngưngimlặng để kêu gọi nạn nhân bị QRTD gan góc nói ra sự thực.

Nạn nhân bị quấy rối dục tình trong môi trường công sở ở Việt Nam hưởng ứng phong trào #Metoo. Ảnh chụp màn hình.

Trong san sớt của mình, Thanh (có hơn 10 năm công tác trong nghề báo) không ngại chỉ đích danh "yêu râu xanh" là nam phóng viên từng lừa cô đi nhà nghỉ bất thành, tổng biên tập một tùng san truyền hình, GS trường đại học.

"Trước tại group kín của lớp, tôi có nói về chủ đề QRTD nơi làm việc. Rất nhiều chuyện xảy ra nhưng mọi người không phải ai cũng dám nói", Thanh san sớt với Zing.vn.

7 năm trước, Khánh bị một trưởng phòng thường trú của một tờ báo lớn nhiều lần gạ gẫm, nhưng khăng khăng không ưng. Sau thời gian dài chịu đựng, tìm cách đối phó khiến tinh thần luôn mệt mỏi, trầm cảm, Khánh xin nghỉ việc.

Khánh không có ai đứng ra bảo vệ. chứng cớ duy nhất cô có trong tay là những tin nhắn gạ của "yêu râu xanh". Tuy nhiên, chúng "hết sức thông thường" trong mắt cấp trên. Vụ việc chóng vánh chìm vào lãng quên sau quyết định ra đi của Khánh, cho đến khi được cô nhắc lại mới đây trong sự bàng hoàng của nhiều người quen, bạn bè.

Dứt khoát kháng cự hành vi quấy phá ngay từ đầu

Hơn 20 năm tham vấn mảng Hôn nhân gia đình, chuyên gia tâm lý Trịnh Trung Hòa cho biết nạn nhân bị QRTD tìm tới ông chia sẻ không nhiều.

Chuyên gia tâm lý Trịnh Trung Hòa. Ảnh: NVCC.

Nam chuyên gia nhớ nhất chuyện một giáo sư hơn 50 tuổi gạ tình nữ nhân viên y tế kém 20 tuổi, làm việc trong phòng khám tư nhân của mình.

"Hết giờ làm việc, nam giáo sư thường bảo nữ nhân viên ở lại trò chuyện. Ông ta chỉ đề cập đến vấn đề tình dục, khoe là 'khỏe', giỏi chuyện chăn gối. Ông ta cũng sán lại gần, lấy cớ giảng chuyên môn để động chạm thân cấp dưới", ông Trịnh Trung Hòa kể.

Nạn nhân lo phản kháng thì mất việc, lặng im thì áy náy, nói với chồng thì sợ không được thông cảm nên tìm đến chuyên gia tâm lý Trịnh Trung Hòa nhờ tham mưu.

Theo lời khuyên của nam chuyên gia, người này tìm hiểu và biết được hai nữ đồng nghiệp cũng bị GS tấn công. Họ đoàn kết lại và tỏ rõ thái độ không khuất phục nên "yêu râu xanh" từ bỏ ý định gạ gẫm. Cả ba người chọn cách lảng tránh, thay vì cáo giác với công an.

Ông Hòa nhận định kẻ QRTD trong môi trường công sở thường là sếp nên có tư tưởng chiếm hữu, tự cho mình có quyền quơ, gạ tình cấp dưới.

Khoa học đã chứng minh đàn ông có khuynh hướng thích khám phá của lạ. Tuy nhiên, giữa thích và khám phá vẫn có khoảng cách. Những người cảm thấy bản thân có quyền bính thường dám diễn đạt hành động gạ người "dưới trướng" mình và ngược lại.

Nạn nhân bị phá quấy, lạm dụng dục tình ở nơi làm việc hầu hết là đàn bà. Ảnh: Tampa Bay Times.

Nạn nhân bị QRTD thường là nữ giới, bởi phần đông sếp là nam. Trường hợp sếp nữ quấy rối viên chức nam ít xảy ra hơn.

Trong khi đó, nạn nhân thường bế tắc do không biết tìm tới đoàn thể, cơ quan nào để cáo giác kẻ xấu, cũng như bảo vệ bản thân. Cũng vì ngại, sợ mất việc, nhiều người chọn cách lảng tránh, nhắm mắt xuôi tay cho qua.

Theo chuyên gia tâm lý Trịnh Trung Hòa, sự im lặng của nạn nhân đã và đang dung túng cho hành động đồi bại của "yêu râu xanh". Những kẻ này hiểu nạn nhân ngầm đồng ý hoặc sợ không dám tố cáo nên được đà làm tới.

Khi đau thương dồn nén trong lòng không được nói ra, hậu quả để lại rất nghiêm trọng. Nhiều nạn nhân bị quậy phá ở cơ quan trở về nhà cảm thấy như mình làm điều gì có lỗi với chồng, người thương nên sự thi bang lai a1 quan tâm, chăm chút giảm hẳn đi. Niềm vui, hứng thú khi đi làm cũng mất hết, thay vào đó là tâm lý lo âu, bít tất tay.

"Nếu nạn nhân bị quậy phá đến mức thô bạo, hiểm, cách tốt nhất là chia sẻ với người khác, tạo dư luận. 'Yêu râu xanh' sợ lộ và tiếng rằng 'dê cụ' nên sẽ thôi. Sự lặng im sẽ khiến hắn ta tưởng nạn nhân sợ hãi, không dám chống cự và càng làm tới. Vấn đề này đòi hỏi cách xử lý tinh tế, chứ không phải đứng giữa phòng hét toáng lên: 'Tôi bị sàm sỡ, quấy nhiễu' là đến mức vỡ lẽ, đổ bể rồi", chuyên gia Hòa giãi tỏ.

Ông cũng cho hay nạn nhân muốn cáo giác người QRTD phải có chứng cớ, không có thể bị quy tội vu khống. Nạn nhân nên cầm tìm cách chụp ảnh, ghi hình để khi sự việc bị đẩy đi quá xa, buộc phải tố giác thì có sẵn bằng chứng trong tay.

Tỏ thái độ rõ ràng, dứt khoát với mọi sự phá quấy mới chớm nở là một trong những cách bảo vệ bản thân. Ảnh: Stuff.

Bà Trần Lệ Thuỳ - Giám đốc trọng tâm Sáng kiến truyền thông và Phát triển MDI, người sáng lập diễn đàn Nhà báo và đồng đẳng giới - san sớt trên báo nữ giới TP.HCM rằng một trong những nhân tố ngăn trở nạn nhân bị QRTD lên tiếng rằng "văn hóa đổ lỗi" ở Việt Nam còn nặng nề.

Khi nạn nhân nói ra, ở nước ta thường có tình trạng đổ lỗi cho nạn nhân hoặc xem họ như trò cười. Nhiều người chưa trang nghiêm trong Bình đẳng giới cũng như xâm hại tình dục, nên không hiểu cách ứng xử trong trường hợp đó như thế nào.

Mỗi người phải tự biết bảo vệ mình trước việc bị QRTD nơi làm việc. Có thể bằng cách lên tiếng và có thái độ dứt khoát, rõ ràng đối với mọi hành động chớm nở. Nếu quá dễ dãi bỏ qua ngay từ đầu, kẻ xấu sẽ đẩy mọi chuyện đi xa hơn, khiến nạn nhân chẳng thể cự.

Chiến dịch #Metoo cũng cần được lan tỏa mạnh hơn trong môi trường công sở - nơi người làm việc thăng tiến nhờ năng lực chuyên môn, chứ không phải đáp ứng dục vọng đớn hèn của cấp trên. Mạng từng lớp có thể coi là dụng cụ bảo vệ nạn nhân QRTD khi lột trần việc xấu, người xấu chóng vánh.

Quy định về phòng chống quấy phá tình dục ở Việt Nam chưa rõ ràng

Luật sư Vũ Tiến Vinh - Giám đốc Công ty luật Bảo An, Đoàn trạng sư TP Hà Nội - bàn thảo với Zing.vn xung quanh vấn đề QRTD.

- quấy nhiễu dục tình được tả qua những hình thức nào, thưa ông?

- QRTD là hiện tượng khá phổ thông trong đời sống tầng lớp ở mọi quốc gia trên thế giới. Ở Việt Nam, gần đây được đề cập đến nhiều hơn, thể hiện sự quan tâm của xã hội đối với quyền được sống trong môi trường lành mạnh của mỗi người, đặc biệt đối với Phụ nữ và con trẻ gái.

Khái niệm QRTD được Bộ luật cần lao năm 2012 đề cập là hành vi bị ngăn cấm. Tiếp đến, ngày 25/5/2015, Bộ cần lao - Thương binh - từng lớp, Tổng Liên đoàn cần lao Việt Nam và Phòng thương nghiệp - Công nghiệp Việt Nam công bố Bộ lề luật ứng xử về quậy phá tình dục tại nơi làm việc ở Việt Nam.

Luật sư Vũ Tiến Vinh. Ảnh: NVCC.

QRTD là khái niệm rộng, thường được biểu hiện dưới dạng kê. thành ra phải được cập nhật, bổ sung thường xuyên theo sự biến chuyển của hiện tượng này trong đời sống tầng lớp.

Theo Bộ luật lệ xử sự nói trên, QRTD có thể được trình diễn.# dưới nhiều hình thức:

+ QRTD bằng hành vi mang tính thể chất như tiếp xúc, cố tình đụng chạm không mong muốn, sờ mó, vuốt ve, cấu véo, ôm, hay hôn cho tới tấn công tình dục, cưỡng dâm, cưỡng bách.

+ QRTD bằng lời nói gồm các nhận xét không ăn nhập về mặt xã hội, đạo đức, văn hóa và không được mong muốn của người đối diện liên hệ đến chủ đề dục tình như những truyện cười gợi ý về tình dục, những nhận xét thân, y phục của một người nào đó khi có mặt họ hoặc hướng tới họ.

+ QRTD bằng hành vi phi lời nói gồm các hành động không được mong muốn như ngôn ngữ thân thể khiêu khích, biểu thị không đứng đắn, nhìn vào vùng kín của người khác làm cho đối phương thấy khó chịu, cảm thấy bị xúc phạm... Hình thức này còn bao gồm việc phô bày tài liệu khiêu dâm, hình ảnh, vật, màn hình máy tính, áp phích, thư điện tử, biên chép, tin nhắn liên quan tới dục tình.

- quấy rối dục tình bị xử lý như thế nào ở Việt Nam?

- Ở Việt Nam, do tâm lý e sợ, hổ thẹn nên nạn nhân của các vụ việc QRTD thường tuyển lựa giải pháp im lặng, né tránh. Chỉ khi những hành vi này gây hậu quả nghiêm trọng, họ mới yêu cầu cơ quan chức năng can thiệp, giải quyết.

Mặt khác, không ít trường hợp chỉ cho rằng hành vi QRTD chỉ mang tính vi phạm đạo đức trong ứng xử của người đối diện mà không biết đó là hành vi vi phi pháp luật, bị nghiêm cấm. nên, mặc dù QRTD đã được điều chỉnh bằng cả hình sự và hành chính, thực tiễn cho thấy hiệu quả trong việc đấu tranh, đẩy lùi hành vi QRTD trong đời sống từng lớp chưa cao.

Về hình sự, QRTD có thể bị truy cứu nghĩa vụ hình sự về tội danh ứng (cưỡng dâm, hãm hiếp, ô nhục người khác...) nếu hành vi QRTD thỏa mãn các quy định được biểu lộ trong điều luật.

Về xử phạt vi phạm hành chính, người phá rối thực hiện những hành vi "có cử chỉ, lời nói thô bạo, khiêu khích, cợt, xúc phạm danh dự, phẩm giá của người khác" thì bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định tài Điều 5 Nghị định 167/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, thứ tự, an toàn tầng lớp; phòng, chống tối dạ xã hội; phòng và chữa cháy; phòng, chống bạo lực gia đình.

khuấy rối tình dục trình diễn.# dưới nhiều hình thức như bằng hành động, lời nói, hành vi phi lời nói. Ảnh: Blog Zuma.

- Hiện ở Việt Nam có quy định để dự phòng, giải quyết và tương trợ khi vụ việc quấy phá xảy ra chưa? Xin ông cho biết cụ thể.

- hiện ở Việt Nam, các quy định về phòng QRTD (đối với hành vi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự) chưa được quy định cụ thể, rõ ràng.

Bộ luật cần lao đã quy định hành vi QRTD là vi bất hợp pháp luật nhưng lại chưa quy định QRTD là như thế nào. Quy định về xử phạt hành chính ở Điều 5 nói trên cũng là quy định chung cho toàn bộ các hành vi "xúc phạm danh dự, phẩm giá của người khác".

Nghị định số 167/2013/NĐ-CP không có quy định dành riêng cho QRTD. bởi vậy, nhiều hành vi được xác định là QRTD nhưng không thuộc nhóm "cử chỉ, lời nói" cũng chẳng thể xử lý. Ví như hành vi gửi email, tin nhắn liên quan tới tình dục cho người khác mà họ không muốn nhận hoặc phô bày phim ảnh khi nạn nhân không muốn xem.

Các quy định về giải quyết, tương trợ các nạn nhân bị QRTD cũng chưa đầy đủ. Ở các nước phát triển, hồ hết nơi công cộng đều có camera giám sát. Đó là nguồn chứng cứ quan yếu để nạn nhân tố giác kẻ vi phạm. Mặt khác, khi có các camera này cũng giảm thiểu đáng kể tình trạng QRTD, bởi kẻ có ý định biết rằng họ đang bị giám sát và sẽ bị xử lý nếu vi phạm.

Đối với Việt Nam, công tác tuyên truyền, phổ biến cần đẩy mạnh hơn nữa để mọi người đều có thể nhận diện hành vi QRTD, có biện pháp phòng tránh phù hợp trong các tình cảnh cụ thể. Mặt khác, Nhà nước cần hoàn thiện phạm vi pháp lý đối với việc xử lý hành vi QRTD để bảo đảm rằng mọi hành vi vi phạm đều có chế tài xử lý.

* Tên các nạn nhân đã đổi thay.

#Metoo: Khi nạn nhân bị quấy nhiễu dục tình phá vỡ sự im lặng Chiến dịch "#Metoo" kêu gọi nạn nhân của phá quấy tình dục lên tiếng, phanh phui hàng loạt yêu râu xanh tại trường học, công sở, tác động mạnh mẽ lên xã hội tại nhiều nước.