Thuế chưa tăng đã thấy áp lực

Bộ Tài chính đề xuất ban hành một Luật mới để sửa đổi bổ sung 5 luật thuế gồm Luật thuế giá trị gia tăng (VAT), Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, Luật Thuế tài nguyên, Luật Thuế thu nhập DN và Luật Thuế thu nhập cá nhân. Vấn đề nóng nhất là đề xuất giảm bớt đối tượng chịu thuế GTGT 5%, những hàng hóa dịch vụ đang chịu thuế VAT 10%, từ ngày 1/1/2019 sẽ phải chịu thuế 11% và 12% từ ngày 01/01/2020 (theo dự thảo mới nhất).

Một trong những cơ sở để sửa đổi thuế VAT mà Bộ Tài chính cho biết là mức thuế suất thuế VAT thường nhật 10% như hiện thời là tương đối thấp, chưa phù hợp với thông lệ quốc tế, khó đảm bảo an toàn tài chính quốc gia. Trên thế giới, số nước ứng dụng thuế VAT để điều tiết tiêu dùng cũng như tăng số thu ngân sách đang nhiều và tăng thuế suất VAT đang trở nên thiên hướng phổ thông. Bộ Tài chính cho biết, theo nhà băng Thế giới, qua thống kê mức ở 112 nước, có 88 nước có mức thuế suất từ 12% đến 25%...

Tăng thuế sẽ khiến người nghèo càng nghèo hơn (Ảnh minh họa: KT)

Tuy nhiên, TS Vũ Thành Tự Anh, Giám đốc Nghiên cứu của Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright cho rằng, hiện tỷ trọng đóng góp của thuế VAT trong tổng thu ngân sách của Việt Nam đã khá cao, cao hơn hẳn so với các nước EU – là những nước có thuế suất VAT thuộc nhóm cao nhất thế giới. Với thuế suất VAT phổ thông bây giờ là 10%, thuế VAT chiếm tới 27,5% tổng thu ngân sách của Việt Nam. Trong khi đó, với mức thuế suất phổ thông trung bình cao hơn hẳn (21,3%), thuế VAT cũng chỉ chiếm làng nhàng 21,4% tổng thu ngân sách của các nước EU.

“Thuế VAT nhìn chung có tính “lũy thoái”, nên sẽ đánh vào người thu nhập thấp nặng nề hơn. Người tiêu dùng, bất kể thu nhập cao hay thấp, đều phải đóng cùng một mức thuế VAT cho cùng một sản phẩm chịu thuế. Song do người thu nhập thấp phải dành một tỷ trọng thu nhập lớn hơn cho tiêu dùng nên gánh nặng thuế họ phải chịu sẽ chiếm tỷ trọng cao hơn so với thu nhập. Tăng thuế VAT vì thế sẽ làm người thu nhập thấp bị thương tổn nhiều hơn”, TS Vũ Thành Tự Anh nhận định.

Bên cạnh đề xuất tăng thuế VAT, đề xuất tăng thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu lên kịch khung (từ 3.000 đồng/lít lên mức kịch khung cho phép là 4.000 đồng/lít; dầu diesel tăng từ 1.500 đồng/lít lên kịch trần 2.000 đồng/lít...) của Bộ Tài chính cũng đang gặp phải nhiều quan điểm trái chiều. Nếu thuế GTGT và thuế môi trường cùng tăng, chỉ tính riêng mặt hàng xăng sẽ phải gánh thêm phí tổn thuế rất lớn. Trong khi xăng là nguyên liệu đầu vào của nhiều loại hàng hóa, dịch vụ, do đó, giá chỉ cần nhích lên sẽ có tác động không nhỏ tới nhiều ngành khác. Và người gánh chịu là người tiêu dùng sau hết.

Tiến sỹ Nguyễn Đức Thành, Viện trưởng Viện nghiên cứu kinh tế và chính sách Trường Đại học Kinh tế - Đại học nhà nước Hà Nội cho rằng, thuế nhập cảng giảm là nhờ cam kết, bàn luận có đi có lại trong hội nhập. Nếu vì nguồn thu ít đi mà quay sang đánh thuế nội địa, trong đó có thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu, thuộc tính hợp lý rất thấp. Điều này còn làm DN bị “thiệt đơn thiệt kép”.

Lý do là DN thi bang lai xe may đang bị ảnh hưởng khi thuế du nhập giảm, hàng ngoại nhập vào rất nhiều. Trong khi Tiếp tục phải tăng chi cho thuế nội địa, DN sẽ càng bị áp lực cạnh tranh lớn hơn nên sẽ khó có thể “sống” được.

quốc gia sẽ được gì và mất gì?

Theo chuyên gia kinh tế Bùi Trinh, thuế VAT là một loại thuế gián thu, nghĩa là DN đóng hộ người tiêu dùng. Tăng VAT nghĩa là toàn dân sẽ phải gánh chịu khi tiêu dùng bất kể sản phẩm gì dù là sinh sản trong nước hay nhập khẩu. Tăng VAT mà giảm thuế thu nhập là một hình thức đứng về phía người giàu, chia nghĩa vụ thuế lên vai toàn dân.

“Đa số người lao động Việt Nam làm còn chưa đủ ăn xài dùng chung cục. thành thử, việc tăng thuế sẽ khiến người nghèo càng nghèo hơn, khoảng cách giàu nghèo cũng vì thế mà cách xa hơn”, ông Trinh nói.

Bởi tăng VAT sẽ dẫn đến chỉ số giá sinh sản (PPI) của nền kinh tế tăng lên khiến cho chỉ số giá tiêu dùng (CPI) cũng tăng theo. Như vậy, bản chất GDP không tăng lên mà thậm chí giảm đi ở ngay chu kỳ sản xuất sau đó. Ở những chu kỳ sản xuất tiếp theo tăng trưởng GDP kiên cố sẽ khó khăn.

Theo nhiều chuyên gia kinh tế, khi nền kinh tế, sản xuất kinh doanh vẫn rất khó khăn và thu nhập của người dân chưa cao thì việc tăng thuế chưa chắc đã làm tăng được số thu như ban soạn thảo mong muốn, bởi thế thời khắc thực hiện cần được cân nhắc cẩn trọng.

“Việc tăng thuế như dự thảo sẽ làm tăng chi phí, giảm lợi nhuận trực tiếp của DN và của nền sinh sản kinh doanh nói chung. Do đó, cần giải quyết vấn đề thu đúng, thu đủ, thu công bằng để chống thất thu thay vì tăng thuế suất”, trạng sư Trương Thanh Đức, chủ toạ Hội đồng thành viên Công ty Luật BASICO nhấn mạnh./.

Cần làm rõ việc tăng thuế sẽ đem lại ích lợi cho ai? Theo chuyên gia Phạm Chi Lan, nếu tăng thuế xăng để bảo vệ môi trường thì phải chứng minh rõ là tiền thuế đó được dùng bảo vệ môi trường như thế nào.

Tính thuế thu nhập cá nhân chủ nghĩa: Giảm thất thu, trốn thuế hơn tăng thuế VOV.VN - cứ tính thuế, xác định mức chịu thuế TNCN cần khoa học, theo thông lệ quốc tế và phù hợp với thực tại Việt Nam.