Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rút khỏi thỏa thuận hạt nhân với Iran cách đây 2 tuần, ông Trump đã không đưa ra chiến lược thay thế nào để ngăn ngừa nước Cộng hòa Hồi giáo tiếp tục đeo đuổi chương trình phát triển khí giới hạt nhân hoặc hoả tiễn tầm xa. Hôm 21/5, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo đã thay ông Trump làm điều này.

"Chúng tôi sẽ gây áp lực về kinh tế chưa từng có lên chính quyền Iran. Giới lãnh đạo ở Tehran chẳng thể biết chúng tôi trang nghiêm đến mức nào", Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo trong bài phát biểu về chính sách đầu tiên kể từ khi lên làm lãnh đạo Bộ Ngoại giao cho biết.

"Iran sẽ không bao giờ có khả năng chiếm lĩnh Trung Đông", ông Pompeo nói đồng thời nêu 12 điều kiện Washington đặt ra cho bất kỳ "thỏa thuận mới nào" với Tehran. Ông Pompeo cũng khẳng định Mỹ sẽ chỉ nới lỏng các biện pháp trị nếu thấy được những thay đổi rõ rệt về chính sách của Iran.

trừng trị Iran, Mỹ làm EU mất lòng

Chính sách mà Ngoại trưởng Pompeo giới thiệu tuồng như không chỉ làm mai quan hệ vốn đã nhiều trắc trở giữa Mỹ với Iran thêm phần phức tạp mà còn có thể làm gia tăng bao tay ở Trung Đông giữa Mỹ và các đồng minh châu Âu của nước này.

Còn nhớ, chính quyền Tổng thống Trump đã dành hàng tháng trời thương thảo với các đối tác trong liên minh châu Âu về khả năng “sửa chữa” những điều khoản của thỏa thuận hạt nhân, trong đó kềm chế Iran sinh sản nguyên liệu hạt nhân.

Tuy nhiên, trong bài phát biểu của mình hôm 21/5, ông Pompeo tuyên bố rằng Mỹ sẽ “không đàm phán lại [thỏa thuận hạt nhân]”. Tuyên bố này chẳng khác nào lời “phủ định sạch trơn” vớ những cầm cố ngoại giao trước đó.

Ông Trump và các cộng sự hành động với sự tự tin rằng những biện pháp trị Iran sẽ phát huy tác dụng như trong quá cố. Tuy nhiên, các biện pháp trị mà Mỹ ứng dụng với Iran trước năm 2015 [thời điểm thỏa thuận hạt nhân Iran được ký kết] có hiệu quả vì được tương trợ rộng rãi của cộng đồng quốc tế, đặc biệt là châu Âu, Nga và Trung Quốc.

Lần này, châu Âu đã tái khẳng định cam kết của họ đối với thỏa thuận hạt nhân Iran cũng như tiếp kiến làm ăn kinh tế với Iran. Vậy ông Trump đang làm gì? Chẳng lẽ Tổng thống Mỹ lại đe dọa biến những người bạn tốt nhất trở thành kẻ thù nếu họ không ủng hộ lệnh trừng trị Iran?

Cao ủy đảm đương chính sách An ninh và Đối ngoại của Liên minh châu Âu (EU) Federica Mogherini tuyên bố: “Không có giải pháp thay thế nào cho thỏa thuận hạt nhân ký với Iran năm 2015”. Đây được xem là câu đáp rõ ràng nhất của EU về khả năng phối hợp với Mỹ trừng phạt Iran.

“Đòn thù” từ Iran?

Trong tuyên bố hôm 21/5, Ngoại trưởng Mỹ còn đưa ra một danh sách các đề nghị Iran đảo ngược chính sách ngày nay, từ ngừng hoàn toàn việc làm giàu urani và phát triển tên lửa đến chấm dứt hỗ trợ cho các nhóm vũ trang như Hezbollah ở Lebanon và Hamas ở Palestine. Theo ông Pompeo, nếu Iran làm theo quờ quạng những yêu cầu này thì Mỹ sẽ dỡ bỏ các lệnh cấm vận, thiết lập quan hệ ngoại giao và hỗ trợ Tehran phát triển kinh tế.

đề nghị của Mỹ là vậy, nhưng chẳng có lý do gì để tin rằng Iran sẽ chịu khuất phục trước Mỹ, từ những tham vọng khu vực mà nước này đã theo đuổi trong nhiều thập niên qua. Bản thân Ngoại trưởng Mỹ hình như cũng hiểu rõ điều này. có nhẽ thành ra mà phần lớn bài phát biểu của ông Pompeo đều hướng đến người dân Iran, những người mà ông biểu lộ là “ngày càng phấn chấn về sự thay đổi kinh tế, chính trị và xã hội”.

Ngoại trưởng Pompeo nói: “Ông Ali Khamenei [lãnh tụ tinh thần tối cao của Iran – ND]… sẽ không sống mãi mãi. Và người dân Iran bởi thế cũng sẽ không tuân thủ các luật lệ cứng nhắc của Khamenei mãi mãi”.

Trước những diễn biến mới nhất liên quan đến tuyên bố của Ngoại trưởng Pompeo về chính sách Iran của Mỹ, giới quan sát cho rằng “đòn” tấn công mới của Mỹ có thể sẽ thúc đẩy chế độ hiện tại của Iran kích động chủ nghĩa dân tộc để phản đòn.

Mặc dù ông Pompeo nói rằng đích của chính quyền Trump là một thỏa thuận toàn diện với Iran nhưng có vẻ như mục tiêu thật sự mà Mỹ muốn hướng tới là phá vỡ chế độ Iran hoặc buộc nước này tiếp kiến đeo đuổi chương trình hạt nhân, qua đó cung cấp cho Mỹ và Israel cái cớ để can thiệp quân sự.

Những gì mà thế giới từng chứng kiến qua sự đổi thay chế độ ở Iraq sau khi có sự can thi bằng lái xe máy a1 dự quân sự của Mỹ đã cho thấy vì sao đây là một ý tưởng khủng khiếp. Nếu một cuộc chiến na ná xảy ra ở Iran, đó sẽ là một cuộc chiến tàn khốc khiến hàng chục nghìn người thiệt mạng, hàng nghìn tỷ USD bị phung phá và hiểm nguy hơn, nó có thể là mầm mống lây lan chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan.

Sẽ không có ai tin rằng Iran dễ dàng tuân theo các yêu cầu mà ông Pompeo đặt ra. Thay vào đó, Tehran có rất nhiều cách để đáp trả, chẳng hạn như chuẩn y việc tài trợ cho các cuộc tấn công nhằm vào quân Mỹ ở Syria, Iraq hoặc Afghanistan. Hệ lụy của kịch bản này là Mỹ sẽ bị lún sâu hơn vào các điểm nóng xung đột khu vực – điều mà ông Trump luôn nói là muốn tránh.

Theo Hùng Cường

VOV